Omgangsregeling en zorgregeling: wat de wet zegt en hoe het werkt

Wat is een omgangsregeling?

Een omgangsregeling legt vast wanneer een kind contact heeft met de ouder bij wie het niet woont. Het gaat om bezoeken, logeren, vakanties en telefoon- of videocontact. Een ander woord is bezoekregeling.

De basis staat in artikel 1:377a van het Burgerlijk Wetboek (BW). Het kind heeft recht op omgang met beide ouders. Ook iemand met een nauwe persoonlijke band met het kind kan om omgang vragen, zoals een grootouder. Die nauwe band moet er dan wel echt zijn.

De ouder zonder gezag heeft recht op omgang. Die ouder heeft ook de plicht om het contact te onderhouden. Ouderlijk gezag is het recht en de plicht om een kind op te voeden en te verzorgen. Wie gezag heeft, neemt ook de belangrijke beslissingen over het kind.

Voogdij is iets anders. Dat is gezag van iemand die geen ouder is (art. 1:245 BW).

Zorgregeling of omgangsregeling: wat is het verschil?

Het verschil hangt af van het gezag. De website van de Rechtspraak maakt hetzelfde onderscheid.

• Zorgregeling: u heeft allebei het ouderlijk gezag. U verdeelt samen de zorg- en opvoedingstaken (art. 1:253a BW). Daarbij hoort ook de hoofdverblijfplaats: het adres waar het kind officieel woont.
• Omgangsregeling: één ouder heeft het gezag. De andere ouder heeft recht op omgang en de plicht daartoe (art. 1:377a BW).

Na een scheiding houdt een kind recht op een gelijkwaardige verzorging en opvoeding door beide ouders (art. 1:247 lid 4 BW). De wet zegt gelijkwaardig, niet gelijk. Een verdeling van precies 50/50 is dus geen wettelijke eis.

Ook de informatie verschilt. Bij gezamenlijk gezag beslist u samen over belangrijke zaken. Heeft u geen gezag? Dan moet de ouder met gezag u informeren en raadplegen over belangrijke zaken (art. 1:377b BW). Ook school en huisarts geven u op verzoek informatie, met enkele uitzonderingen (art. 1:377c BW).

De beslisboom onderaan deze pagina helpt u bepalen wat voor u geldt.

Vader zonder gezag, wel erkend: hoe zit het?

Sinds 1 januari 2023 geeft erkenning automatisch gezamenlijk gezag (art. 1:251b BW). Door erkenning wordt u juridisch ouder van een kind van een moeder met wie u niet getrouwd bent. Dat geldt ook als u geen geregistreerd partnerschap heeft. De wijziging staat in Staatsblad 2022, 242.

De datum van de erkenning beslist, niet de geboortedatum. Een erkenning van vóór 2023 valt niet onder de nieuwe regel. Die datum vindt u in een bijlage bij de geboorteakte: de 'latere vermelding'.

Er zijn uitzonderingen. Moeder en erkenner kunnen bij de erkenning verklaren dat alleen de moeder het gezag krijgt. Soms stond de rechter de erkenning toe zonder instemming van de moeder. Ook dan volgt geen gezamenlijk gezag.

Is uw kind vóór 2023 erkend? Dan heeft de moeder alleen het gezag, tenzij u samen gezamenlijk gezag heeft laten aantekenen (art. 1:252 BW). Dat vraagt u samen aan bij de rechtbank, zonder advocaat. Digitaal met DigiD is de aanvraag gratis. Beide ouders loggen dan in en het kind moet in de Basisregistratie Personen (BRP) staan.

Werkt de andere ouder niet mee? Dan kunt u de rechter vragen om u gezag te geven, alleen of samen met de andere ouder (art. 1:253c BW). Daarvoor heeft u een advocaat nodig. Zonder gezag houdt u wel recht op omgang en informatie.

Uittreksel gezagsregister: kan dat met DigiD?

Nee. Een uittreksel uit het gezagsregister vraagt u op bij een rechtbank. Kies het liefst de rechtbank dicht bij uw woonplaats. Er is geen DigiD-loket waar u het uittreksel zelf downloadt.

Het gezagsregister is een openbaar register van de rechtbanken (art. 1:244 BW). Iedereen mag een uittreksel opvragen en u betaalt geen griffierecht. Op rechtspraak.nl staat per rechtbank hoe u het aanvraagt.

DigiD gebruikt u wel voor iets anders: de gezamenlijke aanvraag van gezag na een erkenning van vóór 2023.

Is het uittreksel leeg? Dan is er niets over het gezag aangetekend. Meestal hebben één of beide ouders dan automatisch gezag volgens de wet. Bij een kind dat in 2025 is erkend, is het register bijvoorbeeld vaak leeg terwijl beide ouders gezag hebben.

Het ouderschapsplan: wat moet erin?

Gaan getrouwde ouders scheiden, dan hoort bij het scheidingsverzoek een ouderschapsplan (art. 815 Rv). Rv staat voor het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Hetzelfde geldt als een geregistreerd partnerschap eindigt (art. 828 Rv). Ongetrouwde ouders met gezamenlijk gezag die uit elkaar gaan, maken ook een ouderschapsplan (art. 1:247a BW).

In het plan staan in ieder geval afspraken over:

• de verdeling van de zorg- en opvoedingstaken, of de invulling van de omgang;
• hoe u elkaar informeert en raadpleegt over belangrijke zaken;
• de kosten van verzorging en opvoeding.

Bij een scheidingsverzoek vermeldt u ook hoe de kinderen bij het plan zijn betrokken. Hebben ongetrouwde ouders het verplichte plan niet gemaakt? Dan houdt de rechter een verzoek over de zorgregeling in principe aan (art. 1:253a lid 3 BW). Aanhouden betekent: de beslissing uitstellen.

Het ouderschapsplan is een overzicht van afspraken tussen u beiden. Een omgangsregeling is daar vaak een onderdeel van.

Voorbeelden van omgangs- en zorgregelingen

De wet schrijft geen schema voor. Onderstaande regelingen komt u vaak tegen. Het zijn voorbeelden, geen normen. We tellen steeds een periode van veertien nachten.

Bij een 2-2-5-5-regeling heeft elke ouder vaste doordeweekse dagen. Doordat het weekend wisselt, heeft elke ouder om de week vijf dagen achter elkaar. Zo weet het kind waar het op schooldagen is.

Veel regelingen bevatten ook afspraken over vakanties, feestdagen en verjaardagen. Bij jonge kinderen kiezen ouders vaak kortere, frequentere momenten. Met de vergelijking van zorgregelingen ziet u hoe een ritme uitpakt over twee weken.

Bestaat er een minimale omgangsregeling?

Nee. De wet noemt geen minimum aantal dagen of uren, voor vaders niet en voor moeders niet. Een standaardregeling bestaat ook niet. Rijksoverheid.nl zegt het zo: ouders bepalen samen wanneer, hoe vaak en hoe lang het kind bij welke ouder is.

Beslist de rechter, dan kijkt die naar het belang van het kind. Daarbij kunnen bijvoorbeeld de leeftijd van het kind, school en reisafstand meewegen. Twee gezinnen met dezelfde vraag kunnen daardoor een andere uitkomst krijgen.

Welke regeling komt het meest voor? Daar bestaat geen officieel cijfer over. Van de ouders die in 2010 uit elkaar gingen, koos 27 procent direct voor co-ouderschap, volgens het CBS. Bij co-ouderschap woont het kind ongeveer evenveel bij beide ouders. Dat cijfer is oud. De verdeling kan nu anders zijn.

Er samen niet uitkomen: mediation, hulp en de rechter

Probeer eerst samen tot afspraken te komen. Een mediator kan daarbij helpen. Dat is een neutrale bemiddelaar die u helpt zelf afspraken te maken. Bij een laag inkomen kan de Raad voor Rechtsbijstand een deel van de kosten betalen.

Lukt het niet, dan kunt u de rechtbank vragen een zorg- of omgangsregeling vast te stellen. Een advocaat is daarbij verplicht. U betaalt griffierecht: de kosten van de rechtbank. Reageert de andere ouder alleen mondeling op de zitting? Dan is voor die reactie geen advocaat nodig.

Volgens de Rechtspraak nodigt de rechtbank kinderen vanaf 8 jaar uit voor een kindgesprek. Vanaf 12 jaar moet de rechter het kind de kans geven zijn mening te geven (art. 809 Rv). Het kind beslist niet zelf, maar de rechter luistert wel.

Op de zitting is vaak iemand van de Raad voor de Kinderbescherming. De rechter kan de Raad om advies vragen (art. 810 Rv). Dan volgt eerst een onderzoek, en dat kost tijd.

De rechter kan ook het Uniforme Hulpaanbod bespreken. Dat is gratis hulp via de gemeente, zoals ouderschapsbemiddeling of omgangsbegeleiding. Het is vrijwillig en u moet allebei meedoen.

Volgens de Rechtspraak doet de rechter uiterlijk vier weken na de zitting schriftelijk uitspraak. Voor ouders met gezamenlijk gezag zegt de wet dat de rechtbank het verzoek binnen zes weken behandelt (art. 1:253a lid 6 BW).

Is er haast? Getrouwde ouders kunnen tijdens de scheiding een voorlopige voorziening vragen, ook over zorg of omgang (art. 822 Rv). Ongetrouwde ouders kunnen dat tijdens een lopende procedure vragen (art. 223 Rv) of een kort geding starten.

Wanneer kan een kind niet meer naar de andere ouder?

Alleen de rechter kan omgang ontzeggen. Ontzeggen betekent dat de rechter het recht op omgang afneemt, soms voor een bepaalde tijd. Dat mag alleen in vier situaties (art. 1:377a lid 3 BW):

• omgang zou ernstig nadeel opleveren voor de geestelijke of lichamelijke ontwikkeling van het kind;
• de ouder is kennelijk ongeschikt of niet in staat tot omgang;
• een kind van 12 jaar of ouder heeft bij de rechter ernstige bezwaren laten blijken;
• omgang is op een andere manier in strijd met zwaarwegende belangen van het kind.

Hebben beide ouders gezag? Dan kan de rechter een ouder tijdelijk verbieden contact te hebben met het kind (art. 1:253a lid 2 BW). Daarvoor gelden dezelfde gronden.

Zonder uitspraak van de rechter blijft een vastgestelde regeling gelden. Een ouder met gezag moet de band van het kind met de andere ouder juist bevorderen (art. 1:247 lid 3 BW). Maakt u zich zorgen over de veiligheid van uw kind? Bespreek dat met een advocaat of uw huisarts. Bel bij acuut gevaar 112.

Omgangsbegeleiding kan een tussenstap zijn. Een hulpverlener is dan bij het contact aanwezig.

Omgangsregeling afdwingen: wat kan wel en niet?

Ging een afgesproken moment niet door? Leg vast wat er gepland was en wat er gebeurde. Stuur op het afgesproken tijdstip een kort, feitelijk bericht. Onze gids over geweigerde omgang laat zien hoe zo'n notitie eruitziet.

Zoek daarna eerst hulp: een mediator, het Uniforme Hulpaanbod of ondersteuning via uw gemeente. Rijksoverheid.nl noemt een kort geding als uiterste stap.

Alleen een afspraak tussen ouders is niet genoeg voor dwangmiddelen. Daarvoor is een uitspraak van de rechter nodig. Daarna zijn er deze mogelijkheden:

• Dwangsom: een geldbedrag dat de andere ouder moet betalen als die de uitspraak niet nakomt (art. 611a Rv). De rechter moet die wel opleggen.
• Sterke arm: hulp van de politie mag alleen als de beschikking dat uitdrukkelijk bepaalt (art. 812 lid 2 Rv).
• De regeling wijzigen: de rechter kan de regeling aanpassen of hulp inzetten.

Bij een zorgregeling geldt een extra grens (art. 1:253a lid 5 BW). De rechter legt een dwangmiddel alleen op als het belang van het kind zich daar niet tegen verzet. De politie grijpt bij een ruzie over omgang dus niet zomaar in.

Omgangsregeling wijzigen

Werkt een regeling niet meer? Pas de regeling samen aan en zet de nieuwe afspraken op papier. Pas bij voorkeur ook het ouderschapsplan aan.

Lukt dat niet, dan kan de rechter de regeling wijzigen (art. 1:377e BW). Dat geldt ook voor afspraken die u zelf heeft gemaakt. Er moet dan een van deze redenen zijn:

• de omstandigheden zijn veranderd na de eerdere beslissing, of
• bij de eerdere beslissing is uitgegaan van onjuiste of onvolledige gegevens.

Voor een zorgregeling geldt dezelfde regel (art. 1:253a lid 4 BW). Denk aan een verhuizing, een nieuwe school of een kind dat ouder wordt. Is omgang eerder ontzegd? Dan kan een ouder ook na een jaar om wijziging vragen.

Een kind van 12 jaar of ouder kan de rechter laten weten dat het een andere regeling wil. De rechter kan dan uit zichzelf een beslissing nemen (art. 1:377g BW). Een brief is genoeg en toestemming van de ouders is niet nodig. Jongere kinderen kunnen dat ook, als ze hun belangen redelijk kunnen overzien.

Wat de cijfers laten zien

In 2023 gingen de ouders van bijna 43.000 minderjarige kinderen uit elkaar, meldt het CBS. Het CBS telt daarbij ook ouders die niet getrouwd waren. Het gaat om ouders die een jaar later niet meer op hetzelfde adres wonen.

Volgens het jaarverslag van de Rechtspraak over 2025 kregen de rechtbanken 12.200 nieuwe zaken over gezag en omgang. Het aantal nieuwe zaken over omgangsregelingen was 2.700. Van alle familie- en jeugdzaken bij de rechtbanken werd 69 procent binnen de standaardtermijn afgerond. Een apart cijfer voor omgangszaken staat er niet in.

In 2024 deed de Raad voor de Kinderbescherming 3.840 onderzoeken naar gezag en omgang. Zo'n onderzoek levert advies op voor de rechter.

Cijfers zeggen niets over uw eigen zaak. Hoe lang een procedure kan duren, leest u in ons artikel over de duur van een gezagsprocedure.

Wat u vastlegt voor mediator, Raad en rechter

Bij een conflict over omgang staat vaak woord tegen woord. Gedateerde notities laten een mediator, de Raad voor de Kinderbescherming en de rechter zien wat er gebeurde.

• Geplande en werkelijke tijd: noteer per moment wat er afgesproken was en wat er gebeurde. Een logboek voor omgangstijd laat de balans over maanden zien.
• Gemiste overdrachten: tijd, plaats, wie er was en de genoemde reden. Het logboek voor gemiste overdrachten is hiervoor gemaakt.
• Berichten in context: bewaar hele gesprekken, geen losse screenshots.
• Inhaalmomenten: aangeboden, afgesproken, gedaan of nog open.

Schrijf op wat u zag en hoorde, geen gissingen over bedoelingen. Noteer ook de momenten die goed gingen. Een evenwichtig logboek is geloofwaardiger. Een contactlogboek helpt u het consequent bij te houden.

DATUM:
AFSPRAAK WAAROP HET BERUST:
GEPLANDE OMGANG:
PLAATS VAN OVERDRACHT:
WAT ER GEBEURDE:
WIE ER AANWEZIG WAS:
BERICHTEN EN TELEFOONTJES:
GENOEMDE REDEN:
INHAALMOMENT:
BEWIJS:
ONDUIDELIJKHEDEN: